Ευρώπη 2026 | Η Ψευδαίσθηση της Απόστασης: Από τις Βρυξέλλες και την Ουάσινγκτον στο ράφι του σούπερ μάρκετ

Σας ενημερώνω ότι η αρθρογραφία μου έχει μεταφερθεί πλέον στο Substack. Για να λαμβάνετε τις αναλύσεις μου απευθείας στο email σας και να συμμετέχετε στη συζήτηση, εγγραφείτε εδώ:  https://fotinibakadima.substack.com/subscribe

                            **********

Σκεφτόμουν σήμερα, βλέποντας τις ειδήσεις από τη Λατινική Αμερική και τις παγκόσμιες αναταράξεις, πόσο εύκολα ξεχνάμε ότι οι μεγάλες γεωπολιτικές αλλαγές καταλήγουν πάντα στην πόρτα μας. Ήθελα να μοιραστώ μαζί σας μερικές σκέψεις για το πού βαδίζει η Ευρώπη μας και γιατί η «μακρινή» πολιτική είναι, τελικά, η ίδια μας η ζωή.

Παλαιότερα ακούγαμε ή διαβάζαμε ρεπορτάζ για συζητήσεις και αποφάσεις που λαμβάνονταν στις Βρυξέλλες ή το Βερολίνο ή παρακολουθούσαμε τον Πόλεμο των ΗΠΑ στον Κόλπο θεωρώντας ότι είναι κάτι μακρινό που δεν μας αφορούσε. Όμως, οι διεργασίες των Βρυξελλών - όπως γνωρίζουμε καλά από το 2010 - η κόντρα των ΗΠΑ με την Κίνα ή οι αναταράξεις στη Λατινική Αμερική δεν είναι "μακρινές ειδήσεις", καθώς η απόσταση είναι μια ψευδαίσθηση.

Δυστυχώς, σχεδόν κάθε φορά που ανακύπτει μια νέα κρίση, η Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζει να παραμένει εγκλωβισμένη στις συμπληγάδες των υπερδυνάμεων, χωρίς δική της φωνή και στρατηγική αυτονομία, με το τίμημα να μην μεταφράζεται μόνο σε διπλωματικά έγγραφα. Μεταφράζεται και αγγίζει τον λογαριασμό του ρεύματος στο ελληνικό νοικοκυριό, την τιμή των προϊόντων στο ράφι του σούπερ μάρκετ και την αβεβαιότητα του εργαζόμενου που βλέπει την παραγωγή να φεύγει από τη χώρα μας.

Δεν αρκεί να εκφράζουμε την άποψη ότι η Ευρώπη του σήμερα δεν έχει την πολυτέλεια να είναι ένας παθητικός θεατής. Οφείλουμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να δημιουργήσει και να υιοθετήσει το ρόλο της ως δύναμη Δικαίου και Κοινωνικής Προστασίας. Σε αντίθετη περίπτωση θα μετατραπεί σε μια αγορά-δορυφόρο, αφήνοντας τους πολίτες της εκτεθειμένους στην επόμενη κρίση. Γιατί η αληθινή πολιτική δεν είναι αυτή που αναλύει τον κόσμο από απόσταση, αλλά αυτή που καταλαβαίνει πώς οι παγκόσμιες ισορροπίες καθορίζουν την επιβίωση της διπλανής μας πόρτας.

Σημειώνω ότι θα πρέπει να ανασυστήσει το ρόλο της ως Δύναμη Δικαίου, καθώς στην εποχή μας έχουμε δει την καταστρατήγηση δικαιωμάτων και ελευθεριών, με τις έρευνες να δείχνουν πως οι πολίτες έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς. Αν, λοιπόν, δεν ληφθούν στρατηγικές αποφάσεις που θα οδηγήσουν στην απόδοση ευθυνών για όλες τις υποθέσεις που έχουν δει τη διεθνή δημοσιότητα —όπως τα σκάνδαλα των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ στην Ελλάδα και κυρίως για το έγκλημα των Τεμπών και την Τραγωδία της Πύλου— τότε η εμπιστοσύνη θα παραμείνει χαμένη.

Από την άλλη πλευρά, όσο η ΕΕ δεν λαμβάνει πρωτοβουλίες ενίσχυσης της Κοινωνικής Προστασίας, θα παραμένει ουραγός των εξελίξεων. Δεν νοείται κοινωνική προστασία όταν πρώτες κατοικίες βγαίνουν σε πλειστηριασμό χωρίς δίχτυ προστασίας για τους ευάλωτους. Την ίδια στιγμή, όταν στο ράλι ακρίβειας η Ελλάδα ηγείται της κούρσας, για τι είδους προστασία μπορούμε να μιλάμε;

Πολύ περισσότερο όταν η ακρίβεια αυτή συνδυάζεται με την κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης. Είναι προκλητικό να συγκρίνουμε το κόστος ζωής στην Αθήνα με αυτό του Παρισιού ή του Βερολίνου, όταν ο μέσος μισθός στην Ελλάδα απέχει έτη φωτός από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η "σύγκλιση" δεν μπορεί να αφορά μόνο τις τιμές, αλλά πρέπει να αφορά πρωτίστως την αξιοπρέπεια της εργασίας.

Η απάντηση στην κρίση εμπιστοσύνης δεν είναι η εσωστρέφεια, αλλά η διεκδίκηση. Μια Ευρώπη που δεν θα είναι "δορυφόρος" συμφερόντων, αλλά εγγυητής των δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα, η διεκδίκηση για μια Ευρώπη της Αξιοπρέπειας περνά μέσα από θεσμικές ρήξεις:

• Μια Κοινωνική Ρήτρα κατά της Ακρίβειας με πανευρωπαϊκό έλεγχο στα υπερκέρδη και πλαφόν στη χονδρική.

• Τη θωράκιση της Πρώτης Κατοικίας με ένα ενιαίο δίκτυο προστασίας.

• Την ουσιαστική ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, ώστε να παρεμβαίνει όπου το Κράτος Δικαίου υπονομεύεται, χωρίς εθνικές μεθοδεύσεις συγκάλυψης.

Αν δεν επαναφέρουμε την ηθική και το δίκαιο στον πυρήνα της πολιτικής –από το τοπικό έως το διεθνές επίπεδο– τότε οι "συμπληγάδες" θα συνεχίσουν να συνθλίβουν τις ζωές μας. Έχουμε χρέος να σχεδιάσουμε το μέλλον με βάση τις ανάγκες των πολλών, θυμούμενοι πάντα ποιον υπηρετούμε: τον πολίτη που δικαιούται να ζει με αξιοπρέπεια και ασφάλεια στη δική του χώρα, στη δική του Ευρώπη.